Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) ή άλλως Corporate Social Responsibility (CSR) αποτελεί μία από τις πλέον διαδεδομένες έννοιες τα τελευταία χρόνια στην καθημερινότητα πολλών οργανισμών και εταιριών ανά τον κόσμο. Δράσεις όπως φιλανθρωπικές δωρεές, θεσμοθέτηση μαθητικών υποτροφιών, αιμοδοσίες, καθαρισμοί παραλιών, τοποθέτηση κάδων ανακύκλωσης και άλλες τόσες παρόμοιες ενέργειες πραγματοποιούνται πλέον σε συχνή βάση —άλλοτε αποσπασματικά, άλλοτε πιο δομημένα— για να αναδείξουν τον κοινωνικό χαρακτήρα των οργανισμών. Μάλιστα, μέσα από τις ποικίλες κανονιστικές ρυθμίσεις που προωθήθηκαν την τελευταία πενταετία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ΕΚΕ είχε αποκτήσει υποχρεωτικό χαρακτήρα για μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, αναβαθμίζοντας έτσι τον στρατηγικό σχεδιασμό και τη σημασία που της απέδιδαν. Ωστόσο, η υποχρεωτικότητα αυτή υποχώρησε σε ένα διεθνές κλίμα απορρύθμισης που ενισχύθηκε και από την αλλαγή πολιτικής σκηνής στις ΗΠΑ, επαναφέροντας την ΕΚΕ στο παλιό της μοντέλο της προαιρετικής και εθελοντικής υιοθέτησης.
Σε αυτή την πραγματικότητα, οι αθλητικοί οργανισμοί, μη επηρεαζόμενοι σε ανάλογο βαθμό από τις νομοθετικές εξελίξεις, διατήρησαν ως είχαν τις δράσεις ΕΚΕ, τις οποίες εντάσσουν συνήθως οργανωτικά στο επίπεδο του marketing και της επικοινωνίας. Συγκεντρώσεις τροφίμων και ενδυμάτων για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, φιλοξενία παιδιών από κοινωνικές δομές σε αγώνες ή είσοδος των αθλητών με παιδιά στους αγωνιστικούς χώρους, πανό και μπλουζάκια με κοινωνικά μηνύματα, επισκέψεις σε κοινωνικές δομές και πλήθος αντίστοιχων ενεργειών οργανώνονται συνήθως πριν ή κατά τη διάρκεια των αγώνων, ώστε να μεγιστοποιηθεί η προβολή τους. Προφανώς, όλες αυτές οι ενέργειες ενέχουν τα στοιχεία της καλής προαίρεσης και της κοινωνικής ευαισθησίας και προσδίδουν αδιαμφισβήτητα προστιθέμενη αξία σε έναν κόσμο γεμάτο κοινωνικές και πάσης φύσεως αντιξοότητες και ανισότητες. Δεν θα ήταν ορθό να αμφισβητηθούν τα κίνητρα και οι προθέσεις των αθλητικών οργανισμών και των ανθρώπων τους που υλοποιούν τέτοιες δράσεις, όσο μεγάλες ή μικρές και αν είναι. Το ζήτημα που εγείρεται αφορά το κατά πόσον οι αθλητικοί οργανισμοί αντιλαμβάνονται πράγματι τη σημασία —κοινωνική, εμπορική ή επικοινωνιακή— αυτών των ενεργειών και, αντίστοιχα, πώς και αν τις εντάσσουν στην ευρύτερη λειτουργία τους ως αναπόσπαστο κομμάτι της και όχι απλώς ως κάτι επιπρόσθετο, αν όχι παράταιρο.
Αρχικά, σημειώνεται ότι κανένας αθλητικός οργανισμός και καμία αθλητική ομάδα δεν υποχρεούται, ούτε νομοθετικά ούτε ηθικά, να πραγματοποιεί δράσεις για την κοινωνία και το περιβάλλον. Δεν είναι, μάλιστα, λίγες οι περιπτώσεις όπου οργανισμοί χρησιμοποιούν το CSR με τον ακριβώς αντίθετο τρόπο, δηλαδή επιχειρούν να καλύψουν άλλες «σκοτεινές» διαδικασίες, ηθικής και νομικής φύσεως, πίσω από κοινωνικές πρακτικές. Ωστόσο, οι αξίες που περιβάλλουν τον αθλητισμό (ευ αγωνίζεσθαι, ευγενής άμιλλα κ.λπ.) είναι ταυτόσημες με τον πυρήνα της ΕΚΕ, διαμορφώνοντας έτσι εξαιρετικά γόνιμο έδαφος για την υλοποίηση τέτοιων δράσεων. Για τον λόγο αυτό, οι περισσότεροι αθλητικοί οργανισμοί δείχνουν να εκλαμβάνουν ως αναγκαία την πραγματοποίησή τους, καθώς είναι σύμφυτες με την ίδια την αθλητική τους δραστηριότητα. Με άλλα λόγια, το CSR φαίνεται πως αποτελεί μια ηθική υποχρέωση.
Μολαταύτα, οι μεγάλες αθλητικές ομοσπονδίες και οι μεγάλοι αθλητικοί οργανισμοί, έχοντας εντοπίσει τόσο την ωφέλεια προς την κοινωνία και το περιβάλλον όσο και την οικονομική προοπτική που διαθέτουν οι δράσεις αυτές, εντάσσουν πλέον το CSR στον στρατηγικό τους σχεδιασμό ως διαδικασία αυτοτελή και ταυτόχρονα διασυνδεδεμένη με όλες τις υπόλοιπες λειτουργίες τους. Οι όροι «μεγάλες» και «μεγάλοι» προσδιορίζουν εδώ τους οργανισμούς που είναι σε θέση να χρηματοδοτήσουν κοινωνικές και περιβαλλοντικές πρακτικές και που αναπτύσσουν συγκεκριμένες πολιτικές και στρατηγικές προς την κατεύθυνση αυτή, σε αντιδιαστολή με τις κατά κάποιον τρόπο ασύνδετες και αποσπασματικές δράσεις. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι ενέργειες ΕΚΕ απαιτούν απαραιτήτως κονδύλια και στρατηγική για να χαρακτηριστούν επιτυχημένες· ωστόσο, δράσεις χωρίς συνοχή, πλάνο και διάρκεια είναι ορθότερο να χαρακτηρίζονται εννοιολογικά ως πράξεις καλής θέλησης.
Αξίζει, για παράδειγμα, να υπογραμμιστεί η δραστηριοποίηση της UEFA και της FIFA, οι οποίες την τελευταία πενταετία έχουν αναπτύξει συγκεκριμένες στρατηγικές CSR, ντυμένες με τον μανδύα της βιώσιμης ανάπτυξης (sustainability), με πολυετή ορίζοντα, σαφείς στόχους και συγκεκριμένες ενέργειες για την επίτευξή τους. Πλέον, κάθε μεγάλο ποδοσφαιρικό τουρνουά έχει τους δικούς του περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς στόχους, ενώ η λήξη του συνοδεύεται πάντοτε από μια εκτενή αναφορά (report), όπου καταγράφεται πόσα από όσα στοχεύθηκαν τελικώς επετεύχθησαν. Όλο αυτό το πλαίσιο παντρεύεται με μεγάλα χορηγικά πακέτα, τα οποία προσφέρουν εταιρίες για την υλοποίηση των σχεδίων. Αναντίρρητα, η διοχέτευση πόρων προς αυτούς τους σκοπούς κινείται στη σωστή κατεύθυνση και η υλοποίηση πολλών τέτοιων ενεργειών έχει πράγματι οδηγήσει σε πολύ καλά αποτελέσματα — όπως, για παράδειγμα, η ανάπτυξη μηχανισμών καταγγελίας και αναφοράς περιστατικών βίας και κακοποίησης. Ωστόσο, υπάρχουν και αρκετές περιπτώσεις που αναδεικνύουν πως «ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός», καθώς πληθαίνουν οι κατηγορίες για πρακτικές «πράσινου ξεπλύματος» (greenwashing) και για ψευδείς κοινωνικές και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.
Πέρα από το ποδόσφαιρο, και η καλαθοσφαίριση έχει μπει τα τελευταία τρία χρόνια σε αυτή τη συλλογιστική της κοινωνικής και περιβαλλοντικής πρακτικής, διαμορφώνοντας ειδικά προγράμματα, όπως το «ONE TEAM» της Euroleague, το «Basketball For Good» του FIBA Foundation, αλλά και το —εδώ και πολλά χρόνια πετυχημένο— «NBA Cares» του NBA. Βέβαια, στην περίπτωση της καλαθοσφαίρισης απουσιάζουν οι στρατηγικές και η θεσμοθέτηση στόχων και βασικών δεικτών απόδοσης (όπως συμβαίνει στο ποδόσφαιρο), ωστόσο το CSR έχει αποκτήσει ισχυρή και συνεχώς αυξανόμενη δυναμική. Και άλλα αθλήματα, όπως η υδατοσφαίριση και η πετοσφαίριση, έχουν κατά καιρούς δρομολογήσει αντίστοιχους μηχανισμούς, ενώ σε πρώτο πλάνο βρίσκεται πάντοτε η προτεραιοποίηση των ζητημάτων αυτών από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή — γεγονός που αποτυπώνεται στην ανάπτυξη πολιτικών sustainability, σε χρηματοδοτήσεις και προγράμματα CSR, στη θεσμοθέτηση ειδικών οργάνων και στην πρόβλεψη συγκεκριμένων κριτηρίων για αγώνες και διοργανώσεις που τελούνται υπό την αιγίδα της.
Όλα τα παραπάνω αναδεικνύουν ότι το CSR αποτελεί πλέον πραγματικότητα και αναγκαία συνθήκη στον κόσμο του παγκόσμιου αθλητισμού. Εντούτοις, σε ελληνικό αθλητικό επίπεδο φαίνεται πως βρίσκεται ακόμα σε πολύ πρώιμη φάση. Παρά το γεγονός ότι πολλές ομάδες σε όλα τα αθλήματα πραγματοποιούν κοινωνικές και περιβαλλοντικές δράσεις, δεν εντοπίζονται στρατηγικές και πολιτικές CSR, πέρα από ορισμένες καταγεγραμμένες δηλώσεις και αναφορές περί γενικών δεσμεύσεων για την κοινωνία και το περιβάλλον. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για τις αθλητικές ομοσπονδίες, με μόνη ίσως εξαίρεση την Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης, η οποία είχε αναπτύξει τα προηγούμενα χρόνια συγκεκριμένη στρατηγική CSR. Τόσο οι επαγγελματικοί όσο και οι ερασιτεχνικοί αθλητικοί οργανισμοί δείχνουν να αντιλαμβάνονται το CSR περισσότερο ως επικοινωνιακή διαδικασία, υλοποιώντας δράσεις συνήθως σε παγκόσμιες ημέρες ή με αφορμή κάποια έκτακτη κατάσταση (π.χ. πλημμύρα ή πυρκαγιά), όπου σπεύδουν να συνδράμουν.
Τα πρωταθλήματα, ιδίως στο επαγγελματικό επίπεδο, δεν διαθέτουν δομημένη προσέγγιση ή σχέδιο δράσεων CSR, σε αντίθεση με το εξωτερικό, όπου πλέον οι διοργανώτριες αρχές (βλ. Premier League) ορίζουν συγκεκριμένο πλαίσιο ενεργειών παράλληλα με την αγωνιστική δραστηριότητα. Ακόμα και οι ενώσεις αθλητικών ομάδων, όπως η European Football Clubs (EFC), έχουν θεσμοθετήσει συγκεκριμένες κατευθύνσεις και προγράμματα. Αντίθετα, αν κάποιος αναζητήσει κάτι αντίστοιχο στη Super League ή στον ΕΣΑΚΕ, θα εντοπίσει μόνο δελτία τύπου και δηλώσεις παραγόντων. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι οι αθλητικοί οργανισμοί στη χώρα μας δεν έχουν ακόμα αντιληφθεί το εύρος της στρατηγικής υιοθέτησης του CSR, χάνοντας πολλαπλές ευκαιρίες να ενδυναμώσουν όχι μόνο τα αθλητικά τους προϊόντα, αλλά και τη θετική επίδραση που μπορούν να έχουν στην κοινωνία. Παρά την καθυστέρηση σε σχέση με το εξωτερικό, ο επαναπροσδιορισμός του ελληνικού αθλητισμού προς μια κατεύθυνση στρατηγικής υιοθέτησης του CSR είναι αναγκαία συνθήκη, που θα πρέπει να ενεργοποιηθεί άμεσα προς όφελος όλων των εμπλεκομένων στην ελληνική αθλητική πραγματικότητα.
Το παρόν αποτελεί άρθρο γνώμης και αποτυπώνει αποκλειστικά τις απόψεις του συντάκτη.
