Με αφορμή την κυκλοφορία του πρώτου του βιβλίου, «Μουντιάλ εμπιστευτικό», ο δημοσιογράφος Νίκος Μποζιονέλος μιλά στο SportBiz για τη διαδρομή που οδήγησε στη συγγραφή του, την πολυετή έρευνα πίσω από τις 640 σελίδες και τη διαφορετική ανάγνωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου που επιχειρεί να προσφέρει. Μια συζήτηση για το Μουντιάλ έξω από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου, εκεί όπου το ποδόσφαιρο συναντά την πολιτική, το χρήμα, την εξουσία και την ιστορία.
SB: Κύριε Μποζιονέλο, να ξεκινήσουμε από τη δική σας διαδρομή. Πόσα χρόνια ασχολείστε με τη δημοσιογραφία και ειδικότερα με το αθλητικό ρεπορτάζ;
Ξεκίνησα από τις αρχές του 2000, ως φοιτητής στο Κέντρο Αθλητικού Ρεπορτάζ και παράλληλα ξεκίνησα πρακτική κι από την άνοιξη τότε άρχισα να εργάζομαι δειλά δειλά. Αν το καλοσκεφτείς, μάνι μάνι 26 χρόνια. Καθότι από το… δημοτικό διάβαζα αθλητικές εφημερίδες, ήταν νομοτελειακή η πορεία μου.
SB: Μέσα σε αυτή τη μακρά δημοσιογραφική πορεία, πώς προέκυψε η ιδέα για τη συγγραφή του βιβλίου «Μουντιάλ εμπιστευτικό»;
Το επεξεργαζόμουν για χρόνια στο μυαλό μου και η σκέψη ωρίμασε ένα καλοκαιρινό βραδάκι πέρυσι, παρέα με το λάπτοπ στο μπαλκόνι, όταν κάθισα και μέτρησα πόσες ιστορίες είχαν στο αρχείο μου αναφορικά με το τι επηρέασε και διαμόρφωσε το Μουντιάλ που δεν ήταν αθλητικό. Μέτρησα πάνω από 120, εντέλει μπήκαν στο βιβλίο 71. Αν βρω κι άλλες, ίσως εκδοθεί και… δεύτερο μέρος. Μια που το αποφάσισα, μια που άρχισα να ερευνώ περαιτέρω, να ψάχνω και εντέλει η ιδέα έγινε πράξη. Είμαι πια σε φάση που θέλω να κάνω πράγματα που μένουν…
SB: Το βιβλίο, ήδη από τον τίτλο, στρέφει το βλέμμα σε όσα συμβαίνουν έξω από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου. Τελικά, τι είναι το Μουντιάλ πέρα από μια ποδοσφαιρική διοργάνωση;
Όπως λέει και ο υπότιτλος στο εξώφυλλο, είναι «Πολιτική, χρήμα και εξουσία πίσω από την κουρτίνα». Καθεστώτα εκμεταλλεύτηκαν τη διοργάνωση προς ιδίον όφελος, η FIFA που συνεχίζει να βλέπει τη διοργάνωση ως μηχανή που κόβει χρήμα και φυσικά η εξουσία, όλων. Μην πάτε πολύ μακριά, δείτε τον Ντόναλντ Τραμπ που νομίζει ότι το προσεχές Παγκόσμιο Κύπελλο είναι παιχνιδάκι και του ανήκει.
SB: Μπορείτε να μας δώσετε κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα από το βιβλίο, όπου το Μουντιάλ χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο ισχύος, προπαγάνδας ή πολιτικής προβολής;
Από το Μουντιάλ του 1978 στην Αργεντινή του Χόρχε Βιδέλα, όπου το καθεστώς έκανε τα πάντα προκειμένου το τρόπαιο να καταλήξει στη διοργανώτρια (εξ ου και το κεφάλαιο βγήκε… 11.000 λέξεις) έως τη… μεικτή (ναζιστικής) Γερμανίας και Αυστρία του 1938 έως τη μακρόχρονη σουηδική άρνηση σε επαγγελματίες παίκτες, τη μη τιμωρία του Γκαρίντσα το 1962, την αλήθεια για τον ντοπέ Μαραντόνα το 1994 και πολλά άλλα. Ακόμη ακόμη υπάρχει ένας ημιτελικός, το αποτέλεσμα του οποίου έκρινε το αποτέλεσμα εκλογών στη χώρα! Δεν λέω περισσότερα, για να το διαβάσετε (χεχε).
SB: Ανάμεσα στα 71 κεφάλαια του βιβλίου, υπάρχει κάποια ιστορία που σας έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ή σας ακολούθησε περισσότερο μετά την έρευνα;
Αν και θυμάμαι, πιτσιρικάς, σαν… χθες το Μουντιάλ του 1990 στην Ιταλία δεν είχα συνειδητοποιήσει πως εκείνη η θαυμαστή εθνική Γιουγκοσλαβίας ήταν τόσο διασπασμένη εσωτερικά, με έριδες και απειλές. Οι «πλάβι» είχαν ήδη εμφύλιο, προτού πιάσουν τα όπλα στη χώρα. Και εννοείται το μπαράζ του 1973 ανάμεσα σε Χιλή και ΕΣΣΔ: οι Σοβιετικοί δεν ταξίδεψαν ποτέ στο Σαντιάγκο, λίγες εβδομάδες μετά το πραξικόπημα του Πινοσέτ και τον θάνατο του Αλιέντε, αλλά αν και η εθνική ήταν γεμάτη από αριστερούς ο Πινοσέτ δεν την… άγγιξε μέχρι βέβαια να του αντισταθεί ο Καζέλι. Συγκλονιστική ως ιστορία.
SB: Υπήρξε κάποια ιστορία που σας δυσκόλεψε ιδιαίτερα δημοσιογραφικά, είτε λόγω της τεκμηρίωσης είτε λόγω του ιστορικού και ανθρώπινου φορτίου της;
Να με δυσκόλεψε όχι, ευτυχώς έχω καλούς φίλους συναδέλφους στο εξωτερικό που συνέβαλλαν τα μάλλα στις έρευνες. Η τεκμηρίωση που πήρε περισσότερο χρόνο ήταν το τι ακριβώς έπαθε ο Ρονάλντο πριν τον τελικό του Παρισιού του 1998. Πέρασαν τόσα χρόνια και το «φαινόμενο» ακόμη μιλάει γενικόλογα, έγινε ως και δίκη και πρακτικά μια απάντηση δεν υπήρχε. Πλέον νομίζω υπάρχει και μιλούν οι αρμόδιοι γιατροί. Συγκλονιστική ως ιστορία, το λιγότερο.
SB: Στο βιβλίο υπάρχει και η διάσταση της FIFA ως οργανισμού με τεράστια διεθνή επιρροή. Πώς έχει αλλάξει ο ρόλος της μέσα στις δεκαετίες;
Από διαχειριστής ενός τουρνουά το 1930, η FIFA εξελίχθηκε σε υπερεθνικό παίκτη με πολιτικό και οικονομικό βάρος. Μετά τη δεκαετία του ’70, με τηλεοπτικά δικαιώματα και χορηγίες, έγινε μηχανή δισεκατομμυρίων. Παρεμβαίνει σε κυβερνήσεις, επηρεάζει γεωπολιτικές ισορροπίες και διαχειρίζεται κρίσεις. Δεν είναι απλώς ποδόσφαιρο· είναι εξουσία με παγκόσμια εμβέλεια.
SB: Το βιβλίο έχει ήδη αγκαλιαστεί από τον κόσμο, αθλητικό και μη, ενώ λίγες ημέρες πριν η παρουσίασή του συγκέντρωσε πλήθος κόσμου. Πώς νιώθετε πλέον βλέποντας αυτή την ανταπόκριση, όχι μόνο ως δημοσιογράφος αλλά και ως συγγραφέας;
Παραμένω ταπεινός (χεχε) – διότι στην Ελλάδα εύκολα ενθουσιαζόμαστε και το ίδιο εύκολα προσπερνάμε. Αλλά εδώ υπάρχει κάτι πιο ουσιαστικό. Ο κόσμος δεν στάθηκε μόνο στο ποδόσφαιρο, στάθηκε στις ιστορίες πίσω από αυτό. Για μένα, ως δημοσιογράφος ήταν μια επιβεβαίωση ότι η λεπτομέρεια και το ρεπορτάζ έχουν ακόμη αξία. Ως συγγραφέας, είναι κάτι πιο προσωπικό: ότι ένα θέμα που θεωρητικά είναι «ειδικό», μπορεί να γίνει κοινό κτήμα. Αυτό κρατάω, όπως και καθημερινά που στα social media που στέλνουν, άγνωστοι σε μένα, άνθρωποι φωτογραφία ότι μόλις παρέλαβαν το βιβλίο. Μετά τη γέννηση του γιου μου το 2021, είναι το πιο δυνατό συναίσθημα, παραδέχομαι. Και δίνει κίνητρο και για να συνεχίσω συγγραφικά.
SB: Ποιοι είναι οι συντελεστές αυτής της έκδοσης και από πού μπορεί να προμηθευτεί κανείς το «Μουντιάλ εμπιστευτικό»;
Ο Εκδοτικός Οίκος Historical Quest του Γιάννη Χρονόπουλου στάθηκε αρωγός και στήριγμα στην προσπάθεια, ο Κωνσταντίνος Κιορπές έκανε… παπάδες στο στήσιμο και στο τρομερό εξώφυλλο, η σύζυγος με στήριξε όσο ποτέ ενώ θέλω να ευχαριστήσω εκ νέου δημόσια το δημοσιογράφο και συγγραφέα Αργύρη Παγαρτάνη, τον Δημήτρη από την εκπληκτική παρέα του Sombrero, τον Κώστα Ραμπότα του Dieci και τον Κωνσταντίνο Τσιλιμπίου των Εγγλέζων (όλοι με τρομερό κοινό στα social media) που με τίμησαν συγγράφοντας προλόγους.
Συστήνω ηλεκτρονική παραγγελία από τη Historical Quest για άμεση παραλαβή και με ελάχιστο κόστος αποστολής.
Επίσης υπάρχει κι ένα σπέσιαλ κεφάλαιο με την εξίσου σπέσιαλ πένα του Zastro.
SB: Κλείνοντας, τι να περιμένει ο αναγνώστης που θα πάρει το βιβλίο στα χέρια του; Θα διαβάσει μια αθλητική ιστορία, μια πολιτική ιστορία ή τελικά μια διαφορετική ανάγνωση του κόσμου μέσα από το ποδόσφαιρο;
Αν περιμένει μια καθαρά αθλητική αφήγηση θα πέσει λίγο, έως πολύ, έξω. Το ποδόσφαιρο είναι η αφορμή, όχι το τέλος. Μέσα από τα Μουντιάλ περνάνε δικτατορίες, πόλεμοι, προπαγάνδα, οικονομικά συμφέροντα, ιστορίες εξουσίας. Είναι ένα βιβλίο για το πώς ο κόσμος χρησιμοποιεί το ποδόσφαιρο – και πώς το ποδόσφαιρο, με τη σειρά του, αντανακλά τον κόσμο. Άρα ναι, είναι και τα τρία, αλλά κυρίως μια διαφορετική ματιά στην ιστορία. Μια συγγραφική προσπάθεια που δεν είχε γίνει ξανά σε τέτοιο εύρος.
Παράδειγμα; Όλοι λίγο έως πολύ έχουμε διαβάσει για το Μουντιάλ του Βιδέλα το ’78. Αλλά ποιος ήταν ο Χόρχε Βιδέλα, πώς ανήλθε στην εξουσία, τι επικρατούσε τότε στη χώρα, τι ακολούθησε, δεν έχει γραφτεί ξανά σε τέτοια έκταση σε αθλητικό κείμενο.
