Καθώς διανύουμε τον πρώτο μήνα του 2026, αναλογιζόμαστε τα επίπεδα στα οποία έχει φτάσει η τεχνολογία και η επιστήμη. Πράγματα που παλαιότερα θεωρούνταν ασύλληπτα ή δυστοπικά πλέον είναι εύκολα διαθέσιμα. Παρόλα αυτά, παρά τη ραγδαία πρόοδο, οι πεποιθήσεις των ανθρώπων σε συγκεκριμένα ζητήματα μπορούν να παραμένουν άκαμπτες και παγιωμένες, ακόμη κι όταν όλα γύρω μας εξελίσσονται με ταχείς ρυθμούς. Ένα από αυτά τα ζητήματα παραμένει η Αθλητική Ψυχολογία.
Βρισκόμενη πρόσφατα σε ένα event, άκουσα δύο απόψεις, τις οποίες πίστευα ότι έχουμε πλέον εγκαταλείψει. Το γεγονός, δε, ότι ακούστηκαν από ανθρώπους που βρίσκονται χρόνια στον χώρο του αθλητισμού προβληματίζει ακόμη περισσότερο. Παραθέτω, λοιπόν, αυτούσιες τις δηλώσεις:
«Ο ψυχολόγος είναι πολυτέλεια για έναν αθλητικό οργανισμό. Δεν υπάρχουν χρήματα.»
«Εντάξει, η ψυχολογία είναι κάτι σαν μόδα. Αν το κάνουν οι αντίπαλοί σου, θα το κάνεις κι εσύ, αλλά ξέρεις… μόδα είναι, θα περάσει.
Τα στατιστικά
Στην Ελλάδα, όπως αναμένεται, δεν υπάρχουν ακόμη τεκμηριωμένες μελέτες που να αναφέρονται στα ποσοστά ψυχικής υγείας αθλητών αναπτυξιακών και επαγγελματικών πρωταθλημάτων. Κάποιες προσπάθειες που έχουν γίνει αφορούσαν μεμονωμένες συνθήκες, όπως π.χ. την επίδραση της Covid-19. Αυτό από μόνο του επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η ψυχική δυσφορία είναι υποαναγνωρισμένη.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου υπάρχουν αρκετές επιστημονικές μελέτες, τα στατιστικά είναι ανησυχητικά:
- Το 35% των αθλητών θα βιώσει άγχος ή κατάθλιψη τουλάχιστον μία φορά στην καριέρα του, ενώ τα ίδια ποσοστά στους ελίτ αθλητές εκτοξεύονται άνω του 65%.
- Το 45% των εφήβων αθλητών αντιμετωπίζει ζητήματα ψυχικής υγείας.
- Το 60% των καταστάσεων ψυχικής δυσφορίας δεν αναφέρεται ποτέ σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ενώ τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι οι αθλητές είναι πιθανό να στραφούν ακόμη και σε ένα chatbot για να μοιραστούν τους προβληματισμούς τους.
Η πολυτέλεια
Με βάση τα παραπάνω, αλλά και τα ζητήματα επιθετικότητας και παραβατικότητας που γενικότερα απασχολούν την κοινωνία μας, η έννοια της «πολυτέλειας» δεν δικαιολογείται. Είναι κατανοητό ότι το budget ορισμένων σωματείων είναι περιορισμένο, με αποτέλεσμα η πρόσληψη ψυχολόγου να θεωρείται εμπόδιο. Ακόμη όμως και σε αυτή την περίπτωση, υπάρχει λύση με την πρόσληψη εξωτερικού συνεργάτη αντί για μισθωτό υπάλληλο, με μειωμένη συχνότητα παρουσίας (η οποία δεν θα πρέπει να είναι μικρότερη από μία φορά τον μήνα), ώστε τα κόστη να διατηρηθούν χαμηλά.
Η παρουσία ειδικού ψυχικής υγείας, πέρα από την πληροφόρηση και την εκπαίδευση ψυχολογικών δεξιοτήτων, ενισχύει τη σημασία της ψυχικής υγείας και δίνει τη δυνατότητα παραπομπής σε εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό. Όσο μεγαλύτερη εξοικείωση υπάρχει με τον ρόλο αυτό ήδη από τα αναπτυξιακά πρωταθλήματα, τόσο πιο εύκολο θα είναι για αθλητές/ριες και λοιπό staff να δώσουν σημασία στην ψυχική υγεία τους και να ζητήσουν βοήθεια.
Η ανάγκη και ο ρόλος των προπονητών
«Αυτά που λες σήμερα στα παιδιά, σε μία ώρα, μου πήρε χρόνια και αγώνα να τα βρω μόνος μου»
– δήλωση πρώην επαγγελματία αθλητή μπάσκετ με διακρίσεις
«Στη δική μου εποχή τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Τώρα οι αθλητές έχουν ανάγκη τον ψυχολόγο»
– δήλωση πρώην επαγγελματία αθλητή με ευρωπαϊκό πρωτάθλημα
Όσο περισσότερο συζητά κανείς με επαγγελματίες αθλητές, τόσο περισσότερο συμπεραίνει την ανάγκη για ενίσχυση. Όσο κι αν στα μάτια των φιλάθλων φαντάζουν σαν ήρωες, στην πραγματικότητα είναι άνθρωποι με τις ίδιες ανάγκες, συναισθήματα, προσωπική ζωή και αγωνίες όπως και ο υπόλοιπος πληθυσμός. Όπως εύστοχα έχει δηλώσει και ο Michael Phelps:
«Υπάρχουν κι άλλοι Ολυμπιονίκες που υποφέρουν. Αυτό με βοήθησε να καταλάβω ότι είναι εντάξει να μην είσαι εντάξει».
Από την άλλη πλευρά, παρατηρούμε τους προπονητές, οι οποίοι όχι μόνο καλούνται να διαχειριστούν την ομάδα και τα ζητήματα ψυχικής υγείας των αθλητών χωρίς να έχουν τα απαραίτητα εφόδια και τις ανάλογες σπουδές, αλλά επιπλέον πολύ λίγοι ασχολούνται ουσιαστικά με τη δική τους ψυχική υγεία. Η συζήτηση επικεντρώνεται στους αθλητές/ριες και οι προπονητές/ριες, που καλούνται να ηγηθούν και να διαχειριστούν το σύνολο της ομάδας, μένουν συχνά χωρίς υποστήριξη.
Η πρόταση
Στην Ελλάδα υπάρχουν επαγγελματίες αθλητικοί ψυχολόγοι με κατάρτιση, διάθεση και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον χώρο του αθλητισμού. Η συμβολή τους σε έναν αθλητικό οργανισμό μπορεί να είναι πολυεπίπεδη και χρήσιμη για όλα τα μέλη της ομάδας. Σε άμεση συνεργασία με τον/την προπονητή/ρια, μπορούν να δουλέψουν πάνω στη δυναμική της ομάδας αλλά και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες των αθλητών/ριών.
Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η συνέπεια και η συνέχεια (παρουσία τουλάχιστον μία φορά τον μήνα για όλη τη διάρκεια της σεζόν) και, φυσικά, ο/η ψυχολόγος να αμείβεται ανάλογα για την εργασία του/της, χωρίς να θεωρείται δεδομένο ότι πρέπει να εργάζεται δωρεάν ή να εκδίδει τιμολόγια που παραμένουν ανεξόφλητα.
