Η αθλητική ακεραιότητα συχνά παρουσιάζεται ως θέμα αρχών, ηθικής και fair play. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι κάτι πολύ περισσότερο: είναι βασικός όρος αξιοπιστίας του αθλητικού προϊόντος και άρα καθοριστικός παράγοντας οικονομικής βιωσιμότητας. Όταν απουσιάζει, οι επιπτώσεις δεν μένουν στο επίπεδο της εικόνας ή της δημόσιας κριτικής. Μετατρέπονται σε άμεσες οικονομικές απώλειες, σε αυξημένο λειτουργικό ρίσκο και σε φθορά της εμπορικής αξίας ομάδων και ομοσπονδιών.
Στο ελληνικό πλαίσιο, η αθλητική ακεραιότητα συνδέεται με κρίσιμες απειλές όπως η χειραγώγηση αγώνων, το ντόπινγκ, η βία, η παρενόχληση και κακοποίηση, αλλά και η κακή διακυβέρνηση. Αυτό σημαίνει ότι η ακεραιότητα δεν αφορά μόνο όσα συμβαίνουν εντός αγωνιστικού χώρου. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένας αθλητικός οργανισμός, πώς διοικείται, πώς ελέγχεται, πώς προστατεύει τους ανθρώπους του και πώς λογοδοτεί.
Πηγή: Παρουσίαση ΓΓΑ για την αθλητική ακεραιότητα.
Από το ηθικό έλλειμμα στο οικονομικό κόστος
Η έλλειψη αθλητικής ακεραιότητας δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα αξιών. Είναι πρόβλημα management, risk management και χρηματοδότησης. Μια ομάδα ή μια ομοσπονδία που εμπλέκεται σε σκάνδαλα χειραγώγησης, ντόπινγκ, κακοδιοίκησης ή αποτυχίας προστασίας αθλητών χάνει το σημαντικότερο άυλο περιουσιακό της στοιχείο: την εμπιστοσύνη.
Από τη στιγμή που η εμπιστοσύνη κλονίζεται, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός οικονομικής φθοράς. Οι χορηγοί γίνονται πιο επιφυλακτικοί, οι εμπορικές συμφωνίες πιέζονται, τα έσοδα από media rights μπορεί να μειωθούν, τα νομικά και διοικητικά έξοδα αυξάνονται και ο οργανισμός γίνεται λιγότερο ελκυστικός για επενδύσεις και συνεργασίες. Με απλά λόγια, η απώλεια ακεραιότητας κοστίζει.
Σε όρους sport management, η ακεραιότητα είναι πια μέρος του συνολικού risk profile ενός οργανισμού. Ένα club ή μια ομοσπονδία χωρίς μηχανισμούς συμμόρφωσης, σαφείς κανόνες, εσωτερικούς ελέγχους και λογοδοσία αντιμετωπίζεται από την αγορά ως οργανισμός μεγαλύτερου ρίσκου. Και όσο μεγαλύτερο το ρίσκο, τόσο μικρότερη η αξία του.
Calciopoli: όταν η κρίση ακεραιότητας χτυπά απευθείας τα έσοδα
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα οικονομικής ζημίας από έλλειψη αθλητικής ακεραιότητας είναι το Calciopoli. Το σκάνδαλο του 2006 οδήγησε τη Juventus σε υποβιβασμό στη Serie B και άνοιξε έναν κύκλο σοβαρών οικονομικών επιπτώσεων.
Σύμφωνα με την επίσημη οικονομική της έκθεση για τη χρήση που έληξε στις 30 Ιουνίου 2007, η Juventus υποχρεώθηκε να επαναδιαπραγματευτεί βασικές εμπορικές συμφωνίες μετά τον υποβιβασμό της. Το συμβόλαιο με τη Sky Italia για τα τηλεοπτικά δικαιώματα της σεζόν 2006/07 μειώθηκε από 94,5 εκατ. ευρώ σε 80,2 εκατ. ευρώ, δηλαδή κατά 14,3 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, η διαπραγμάτευση με την Tamoil είχε αρνητική επίπτωση περίπου 8 εκατ. ευρώ, ενώ η επαναδιαπραγμάτευση με τη Nike μείωσε το σχετικό ποσό κατά περίπου 4,5 εκατ. ευρώ για τη συγκεκριμένη χρήση.
Το Calciopoli είναι διδακτικό γιατί δείχνει με απόλυτη σαφήνεια ότι όταν πλήττεται η ακεραιότητα, δεν πλήττεται μόνο η φήμη. Χτυπιούνται ταυτόχρονα τα βασικά revenue streams: τηλεοπτικά δικαιώματα, sponsorships και εμπορικές συμφωνίες. Δηλαδή, ακριβώς οι πυλώνες πάνω στους οποίους στηρίζεται το business model ενός μεγάλου συλλόγου.
Για έναν μάνατζερ αθλητικού οργανισμού, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η ακεραιότητα δεν είναι απλώς μια “καλή πρακτική”. Είναι στοιχείο προστασίας των εσόδων.
Η ακεραιότητα δεν αφορά μόνο το αγωνιστικό σκέλος
Η διεθνής εμπειρία δείχνει επίσης ότι η οικονομική ζημιά από έλλειψη αθλητικής ακεραιότητας δεν περιορίζεται σε περιπτώσεις χειραγώγησης ή παρατυπιών στο αγωνιστικό κομμάτι.
Η υπόθεση της USA Gymnastics και του Larry Nassar είναι ενδεικτική. Εκεί η κρίση δεν προέκυψε από στημένους αγώνες ή οικονομική παρατυπία, αλλά από αποτυχία safeguarding και θεσμικής προστασίας αθλητριών. Το αποτέλεσμα ήταν τεράστιο: το 2021 συμφωνήθηκε διακανονισμός 380 εκατ. δολαρίων με τα θύματα.
Το συγκεκριμένο παράδειγμα διευρύνει σωστά τη συζήτηση. Αθλητική ακεραιότητα δεν σημαίνει μόνο καθαρό αποτέλεσμα στον αγώνα. Σημαίνει και ασφαλές περιβάλλον, υπεύθυνη διοίκηση, μηχανισμούς αναφοράς, πρόληψη κακοποίησης και οργανωσιακή λογοδοσία. Όταν αυτά αποτυγχάνουν, το οικονομικό κόστος μπορεί να είναι καταστροφικό.
Γιατί οι χορηγοί ζητούν ακεραιότητα
Οι χορηγοί δεν επενδύουν μόνο σε προβολή. Επενδύουν και στη φήμη τους. Γι’ αυτό δεν αρκούνται πλέον σε μια καλή αγωνιστική εικόνα ή σε υψηλή δημοσιότητα. Θέλουν να γνωρίζουν ότι συνεργάζονται με οργανισμούς ασφαλείς, προβλέψιμους και αξιόπιστους.
Στην πράξη, όταν ένας χορηγός ζητά ακεραιότητα, ζητά τέσσερα πράγματα: διαφάνεια, σταθερούς κανόνες λειτουργίας, προστασία από σκάνδαλα και δυνατότητα ελέγχου κινδύνου. Αυτό μεταφράζεται σε απαιτήσεις για κώδικες δεοντολογίας, μηχανισμούς συμμόρφωσης, safeguarding policies, εσωτερικά πρωτόκολλα και διαδικασίες λογοδοσίας.
Από τη σκοπιά του sponsorship management, αυτό είναι απολύτως λογικό. Καμία εταιρεία δεν θέλει το brand της να συνδεθεί με οργανισμό που δημιουργεί νομικό ή reputational risk. Άρα, όσο πιο αδύναμη είναι η ακεραιότητα ενός αθλητικού φορέα, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η διατήρηση ή η προσέλκυση σοβαρών χορηγών.
Πώς το ζητά το κράτος: το παράδειγμα των επιχορηγήσεων μέσω του «ΧΙΛΩΝ»
Η απαίτηση για ακεραιότητα δεν προέρχεται μόνο από την αγορά. Προέρχεται πλέον και από το ίδιο το κράτος, μέσα από τον τρόπο κατανομής των επιχορηγήσεων.
Στην Ελλάδα, αυτό αποτυπώνεται στο σύστημα αξιολόγησης ομοσπονδιών «ΧΙΛΩΝ», το οποίο συνδέει τη χρηματοδότηση με αντικειμενικά και μετρήσιμα κριτήρια. Στην επίσημη υπουργική απόφαση αναφέρεται ότι σκοπός του συστήματος είναι η αξιολόγηση των αθλητικών ομοσπονδιών με βάση τη χρηστή διακυβέρνηση και η σύνδεση αυτής της αξιολόγησης με τη χρηματοδότησή τους.
Πιο συγκεκριμένα, η συνολική βαθμολογία βασίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- Μέγεθος: 50%
- Δραστηριότητα: 20%
- Διακρίσεις: 15%
- Διακυβέρνηση: 15%
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η τελική κατανομή της τακτικής επιχορήγησης γίνεται κατά 90% με βάση το «ΧΙΛΩΝ» και κατά 10% με βάση εθνικές αθλητικές προτεραιότητες, ενώ υπάρχει και ελάχιστη επιχορήγηση 15.000 ευρώ για κάθε Ολυμπιακή ομοσπονδία.
Το σημείο-κλειδί εδώ είναι η διακυβέρνηση. Δηλαδή, η ποιότητα διοίκησης, η λογοδοσία, η οργάνωση και η θεσμική επάρκεια μπαίνουν πλέον μέσα στον ίδιο τον μηχανισμό χρηματοδότησης. Άρα το κράτος ζητά ακεραιότητα όχι αφηρημένα, αλλά μέσα από μετρήσιμες προϋποθέσεις που επηρεάζουν άμεσα το ύψος της οικονομικής στήριξης.
Η ακεραιότητα ως διοικητικό και αναπτυξιακό εργαλείο
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα για τον χώρο του sport management: η αθλητική ακεραιότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αμυντικά, μόνο ως τρόπος αποφυγής σκανδάλων. Πρέπει να αντιμετωπίζεται και επιθετικά, ως εργαλείο ανάπτυξης.
Ένας οργανισμός με ισχυρή ακεραιότητα είναι πιο αξιόπιστος απέναντι σε χορηγούς, πιο ασφαλής απέναντι σε κρίσεις, πιο ελκυστικός για συνεργασίες και καλύτερα τοποθετημένος απέναντι σε δημόσια χρηματοδότηση. Με άλλα λόγια, η ακεραιότητα δεν προστατεύει μόνο από ζημιές. Δημιουργεί και αξία.
Στον αθλητισμό του σήμερα, λοιπόν, η ακεραιότητα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι διοικητική αναγκαιότητα, προϋπόθεση οικονομικής σταθερότητας και βασικός όρος επιβίωσης.
Πηγές
- Γενική Γραμματεία Αθλητισμού, παρουσίαση για την αθλητική ακεραιότητα και τις βασικές απειλές κατά του αθλητισμού.
- Υπουργική Απόφαση για το σύστημα αξιολόγησης αθλητικών ομοσπονδιών «ΧΙΛΩΝ».
- Παρουσίαση ΓΓΑ για τη μεθοδολογία του «ΧΙΛΩΝ» και τη σύνδεσή του με την επιχορήγηση.
- Juventus Football Club, Reports and Financial Statements at 30 June 2007, για τις οικονομικές συνέπειες του Calciopoli.
- Reuters, για τον διακανονισμό 380 εκατ. δολαρίων στην υπόθεση USA Gymnastics / Larry Nassar.
